De scholingsgerichte zzp’er

Uitgebreide cursussen en opleidingen brengen vaak hoge kosten met zich mee. Niet alleen de cursus of opleiding zelf kost geld, ook de tijd die eraan opgaat is tijd die je niet aan opdrachten kunt besteden. Daardoor wordt elke leerkeuze al snel een zakelijke rekensom: hoe verdien je de kosten van scholing of een cursus terug? De opbrengst van persoonlijke ontwikkeling is daarbij lastiger te vertalen naar een beter financieel bedrijfsresultaat.

Bovendien zijn reguliere opleidingen vaak vrij rigide in opzet. Opleidingen zijn niet altijd flexibel genoeg om aan te sluiten bij jouw specifieke werk. Soms moeten in een regulier traject ook onderdelen worden gevolgd die in de praktijk al worden beheerst. Stel bijvoorbeeld dat een ervaren zzp’er in de zorg dagelijks medicatie toedient, vitale functies meet en rapporteert in cliëntdossiers. Zonder EVC kan die zzp’er in een vervolgopleiding dan toch opnieuw lessen en toetsen krijgen over deze basisvaardigheden, terwijl deze zzp’er juist verder wil op de onderdelen die nog niet worden beheerst.

Daarnaast kan het zijn dat door het volgen van reguliere scholing minder aandacht wordt geschonken aan meer praktijkgerichte vormen van leren, terwijl die juist belangrijk zijn om ontwikkeling beter aan te laten sluiten op het dagelijks werk.

• Gebruik Leeroverzicht om een passend aanbod voor je behoefte aan ontwikkeling en financiering te vinden. Via dit platform kun je opleidingen, cursussen en trainingen zoeken die aansluiten op jouw vak, leerwensen en situatie. Ook vind je er informatie over mogelijke vormen van financiering.
• Kijk of studiekosten aftrekbaar zijn, want als scholing nodig is om je vakkennis op peil te houden, dan zijn de kosten zakelijk aftrekbaar. Als de kosten worden gemaakt om nieuwe kennis te ontwikkelen, is dit niet het geval.
• Kijk niet alleen naar de inhoud van een cursus of opleiding, maar ook naar wat het oplevert voor jouw opdrachtgevers en daarmee ook jouw positionering als ondernemer, jouw tarief en toekomstige inkomen.
• Verken ook het aanbod van meer praktijkgerichte scholing, zoals workshops en trainingen die door branche- en beroepsverenigingen worden aangeboden. Deze zijn vaak goedkoper, praktischer en directer toepasbaar dan reguliere opleidingen.
• Onderzoek eventueel of de 3^e leerweg past bij jouw (flexibele) leerbehoeften in combinatie met erkenning van eerder verworven competenties (EVC), zodat je alleen leert wat je nog niet beheerst.
• Maak gebruik van eventuele mogelijkheden om te leren bij opdrachtgevers. Vraag bijvoorbeeld of je tegen betaling kunt aansluiten bij trainingen of cursussen die binnen een organisatie al worden georganiseerd.
• Koppel scholing aan je werkpraktijk. Leg na een cursus kort vast wat je ermee gaat doen in je werk, zodat je nieuwe kennis direct kunt toepassen.
• Onderschat de kracht van praktijkleren niet. Het grootste deel van wat je leert gebeurt in het werk zelf. Kijk voor meer kansen en tips ook bij het hoofdstuk over de praktijklerende zzp’er.

Laagopgeleiden, flexcontracten en 50-plussers

Werkenden met een lager opleidingsniveau (≤ voorbereidend beroepsonderwijs), werknemers met een uitzendcontract en, in mindere mate, 50-plussers scoren over de gehele linie minder goed op de indicatoren in deze leercultuurmonitor. Voor alle drie deze subgroepen geldt dat ze aanzienlijk minder cursussen en opleidingen hebben gevolgd en minder vaak veel informeel leren. Voor de laagopgeleiden en de uitzendkrachten staat daar tegenover dat ze vaker een formele opleiding volgen. Het aandeel jongeren is relatief hoog onder de laagopgeleiden en uitzendkrachten wat dit mede kan verklaren.

Wat betreft de gevoelde urgentie is het beeld bij de subgroepen meer divers. Zo lijkt er vooral bij laagopgeleiden en 55-plussers weinig directe aanleiding om meer te willen leren. De kennis en vaardigheden sluiten goed aan, kwalificatieveroudering komt minder vaak voor en de behoefte aan scholing is relatief laag. Bij de uitzendkrachten sluiten kennis en vaardigheden minder vaak goed aan op het werk en is men vaker ontevreden over de leermogelijkheden. Zij hebben dan ook vaker dan gemiddeld behoefte aan scholing.

In de werkomgeving van lager opgeleiden en uitzendkrachten zijn minder stimulerende factoren aanwezig dan gemiddeld. Mogelijke verklaring is dat deze groepen voornamelijk operationele werkzaamheden uitvoeren. Bij dergelijke werkzaamheden is vaak meer focus op korte termijn efficiency en minder op leren en ontwikkelen, omdat dit pas op de langere termijn rendeert. Specifiek voor uitzendkrachten speelt de driehoeksverhouding tussen werkende, intermediair en de werkgever die de uitzendkracht inhuurt mogelijk een rol. De intermediair zal werkenden vooral matchen op de huidige skills en minder snel inzetten op plekken waar geleerd kan worden. En de werkgever wil graag direct goed inzetbare mensen. We zien ook dat uitzendkrachten vaker dan gemiddeld aangeven dat ze overgekwalificeerd zijn. Bij oudere werknemers (55-plussers) zijn stimulerende factoren daarentegen juist bovengemiddeld aanwezig. Ze zijn meer bevlogen, voelen zich meer verbonden met de organisatie en hebben meer autonomie in het werk. Leeftijd en werkervaring hangen samen. Oudere werknemers hebben langer de tijd gehad om door te groeien naar meer strategische, specialistische of leidinggevende posities. Posities die zich kenmerken door meer autonomie in het werk.

Zelfstandig ondernemers zonder personeel (zzp) en bedrijfsgrootte

Zzp’ers zijn een belangrijke en groeiende groep werkenden op onze arbeidsmarkt. Ze volgen van oudsher minder vaak opleidingen en cursussen dan werknemers, maar lijken dat verschil in te lopen. Informeel leren zzp’ers vaker veel van de taken in hun werk dan werknemers. Bij zzp’ers zijn stimulerende factoren zoals autonomie en variatie in het werk vaker aanwezig, waardoor de mogelijkheden om van taken te leren toenemen. Bijna 95% is zeer tevreden over de leermogelijkheden in het werk en 4% vindt dat ze te weinig kennis en vaardigheden hebben voor het werk dat ze doen. De gevoelde urgentie om meer te leren onder zzp’ers is daarmee beperkt.

Werknemers bij grotere bedrijven leren meer en worden meer gestimuleerd om te leren. Met toenemende bedrijfsgrootte hebben werknemers vaker een opleiding of cursus gevolgd en zijn stimulerende factoren zoals variatie in het werk en steun van leidinggevende vaker aanwezig. Ook de urgentie om (meer) te leren lijkt meer aanwezig bij werknemers van grote bedrijven. Het ligt dus voor de hand om in het beleid aandacht te hebben voor met name de kleinere bedrijven.

Sectoren

Er zijn veel verschillen tussen sectoren. Over de hele linie doet de zorg het relatief goed en doen de landbouw en handel het minder goed. Zo is in de zorg terug te zien dat men vaker een cursus of opleiding heeft gevolgd en ook vaker behoefte heeft aan scholing en opleiding. Een mogelijke verklaring is dat voor de zorgprofessionals nascholing verplicht is voor het behouden van hun BIG-registratie.

In de sectoren landbouw en handel is het aantal gevolgde cursussen aanmerkelijk lager vergeleken met de andere sectoren en leert men minder vaak informeel. Ook lijkt er minder urgentie te zijn om meer te leren en zijn stimulerende factoren zoals variatie en autonomie in het werk minder vaak aanwezig. In hoeverre de lagere scores op de indicatoren betekent dat werknemers in deze sectoren minder goed mee kunnen met veranderingen op de arbeidsmarkt kan op basis van deze cijfers niet gezegd worden. In de ene sector zullen veranderingen sneller verlopen dan in de andere sector, en in sommige sectoren kan wellicht sneller geschakeld worden als dat noodzakelijk is, bijvoorbeeld op basis van afspraken over loopbaanadvies of leerrekeningen.